SÜLASİ MEZİD FİİLLER VE
ANLAM DEĞİŞİKLİKLERİ
1.
إفعال İf’al Babı
Sülasi
fiilin başına fethalı bir hemze getirilerek yapılır.
أَفْعَلَ
ـ يُفْعِلُ
ـ إفْعَالٌ
Özellikleri:
a.
Lazım
(geçişsiz) olan
fiil, müteaddi (geçişli) olur. Fiil eğer müteaddi ise
çift müteaddi (iki meful alan) fiil olur.
قَرُبَ
(yaklaştı) ---
اَقْرَبَ (yaklaştırdı)
رَكِبَ (bindi) ----
أَرْكَبَ
(bindirdi)
b.
Olmak,
vücud bulmak, mübalağa, arz, zamanın gelmesi gibi anlamlar
katar.
أَحْصَدَ
الزَّرْعُ (ekini biçme zamanı geldi)
أَشْغَلْتُهُ (onunla gereğinden fazla meşgul oldum)
أباعَ
العَبْدَ (Köleyi
satmak için arz etti)
2.
تفعيل
Tef’il Babı
Sülasi
fiilin orta harfinin şeddelenmesiyle yapılır.
فَعَّلَ
ـ يُفَعِّلُ
ـ تَفْعِيلٌ
Özellikleri:
a.
Lazım
fiili müteaddi yapar. Müteaddi fiili iki meful alacak
şekle getirir. (Çift müteaddi)
فَرِحَ (sevindi) ------- فَرَّحَ (sevindirdi) عَلِمَ (bildi) ------
عَلَّمَ (bildirdi/öğretti)
b.
Bir
işin çok, aşırı veya şiddetli yapıldığını bildirir
ضَرَبَ (dövdü) ------------- ضَرَّبَ (çok dövdü)
مَزَقَ (yırttı) ---------
مَزَّقَ (paramparça yaptı,
parçaladı)
3.
مفاعلة Mufa’ale Babı
Sülasinin
birinci harfiyle ikinci harfinin arasına bir elif eklenerek
yapılır.
فَاعَلَ
ـ يُفَاعِلُ
ـ مُفَاعَلَةٌ
Özellikleri:
a.
Müşareket
(bir işte/eylemde ortaklık bildirir)
ضَرَبَ (vurdu) --------
ضارَبَ (vuruştu) كَتَبَ (yazdı) ----------كاتَبَ (yazıştı)
b.
Bir
işi yapmakta gayret ve devamlılık bildirir
طَلَبَ (istedi) --------
طالَبَ (devamlı istedi)
سَبَقَ ( geçti) ----------
سابَقَ (geçmeye çalıştı)
4.
إنفعال İnfi’al Babı
Sülasi
fiilin başına kesralı elif ve sakin nun harfi getirilerek
yapılır.
إِنْفَعَلَ
ـ يَنْفَعِلُ
ـ إِنْفِعَالٌ
Özellikleri:
a.
Mutavaat
(dönüşlülük) ifade eder.
كَسَرَ (kırdı) --------
إِنْكَسَرَ (kırıldı)
b.
Lazım
(geçişsiz)dır.
قَطَعَ (kesti) -----------
إنْقَطَعَ (kesildi)
5.
إفتعال İfti’al Babı
Fiilin
başına kesrala elif, ikinci harfinden önce fethalı te
getirilerek yapılır.
إِفْتَعَلَ
ـ يَفْتَعِلُ
ـ إِفْتِعَالٌ
Özellikleri:
a.
Mutavaat
(dönüşlülük) ifade eder.
جَمَعَ (topladı) ----------
إجْتَمَعَ (toplandı)
نَشَرَ (yaydı) ------- إنْتَشَرَ (yayıldı)
b.
Failinin
gayretini ifade eder.
جَهَدَ (çalıştı) --------
إجْتَهَدَ (çok çaba sarfetti,
cehtetti)
c.
Müşareket
(ortaklık) bildirir.
خَصَمَ (hasım oldu)
--------- إخْتَصَمَ (münakaşa/kavga
etti)
6.
إفعلال İf’ilal Babı
Fiilden
önce kesralı elif getirilerek son harf şeddelenir.
إِفْعَلَّ
ـ يَفْعَلُّ
ـ إفْعِلاَلٌ
Özellikleri:
a.
Renkle
ifade edilen kusurları/değişimleri
gösterir.
أَصْفَرُ (sarı) ---------
إصْفَرَّ (sarardı) أسْوَدُ (siyah) ---------
إسْوَدَّ (karardı, siyahlaştı)
b.
Bedensel
kusurları/değişimleri
ifade etmekte kullanılır.
أحْدَبُ (kambur) ---------
إحْدَبَّ (kamburlaştı)
c.
Bu
babın meçhulü yoktur.
7.
تفعّل Tefa’ul Babı
Fiilin
başına fethalı te getirilerek orta harfi şeddelenir.
تَفَعَّلَ
ـ يَتَفَعَّلُ
ـ تَفَعُّلٌ
Özellikleri:
a.
Tekellüf
(zorla olmak/elde etmek) manası kazandırır.
كَبُرَ (büyük oldu)
--------- تَكَبَّرَ (büyüklük tasladı,
büyüklendi)
شَجَعَ (cesur oldu) ----------- تَشَجَّعَ (kahramanlık tasladı)
b.
Tef’il
babından gelen bazı fiillerin geçişli olmasını sağlar.
كَسَّرَ (kırdı) -----------
تَكَسَّرَ (kırıldı)
8.
تفاعل Tefâ’ul Babı
Fiilin
başına fethalı te getirilerek, ikinci harften önce elif
eklenir.
تَفَاعَلَ
ـ يَتَفَاعَلُ
ـ تَفَاعُلٌ
Özellikleri:
a.
Müşareket
(ortaklık) bildirir.
تَكَالَمَ ( karşılıklı
konuştu) تَضَارَبَ (karşılıklı vuruştu/dövüştü)
b.
Bir
işi yapar gibi görünmeyi, yahut kendinde olmayan birşeyi
varmış gibi göstermeyi bildirir.
تَمَارَضَ (hastaymış gibi
yaptı)
تَبَاكَى (yalancıktan
ağladı)
تَنَاوَمَ (uyur gibi yaptı)
9.
إستفعال İstif’al Babı
Sülasi
fiilin başına kesralı elif, sakin sin ve fethalı te
getirilerek yapılır.
إسْتَفْعَلَ
ـ يَسْتَفْعِلُ
ـ إسْتِفْعَالٌ
Özellikleri:
a.
Talep
/ istek bildirir.
إسْتَأْذَنَ (izin istedi) إسْتَرْحَمَ (merhamet diledi)
إسْتَغْفَرَ (af diledi)
b.
Bulmak,
öyle saymak manalarına gelir.
إسْتَحَلَّ (helal saydı)
إسْتَخَفَّ (hafif buldu)
إسْتَقْبَحَ (çirkin buldu)
c.
Değişikliği
ifade eder.
حَجَر (taş) ----- إسْتَحْجَرَ (taşlaştı)
|
