LEFİF FİİLLER
LEFİFİ
MAKRUN
Lefifi
makrun, yalnız ikinci ile dördüncü babdan gelir.
İkinci
babdan gelenler فَعََى،
يَفْعِى şeklinde olur. رَوَى، يَرْوِى gibi.
Dördüncü
babdan gelenler فَعِىَ،
يَفْعَى şeklinde olur. هَوِىَ، يَهْوَى gibi.
Lefifi
makrunlar gerek şekil ve gerekse tasrif bakımından tamamıyla
nakıs fiiller gibidir. Binaenaleyh ikinci babdan gelen
lefifi makrun, ikinci babdan gelen nakıs gibi, dördüncü
babdan gelen lefifi makrun da, dördüncü babdan gelen
nakıs gibi çekilir.
Not:
Dördüncü
babdan olan حَيِىَ ile عَيِىَ kelimeleri emsali gibi dördüncü babdan
olan nakıslar gibi çekilmekle beraber yalnız fiili mazilerin
baştan beş sigası şedde ile söylenmesi de caizdir.
Demek
ki, bu iki kelimenin fiili mazisi iki türlü çekilir:
حَيِىَ fiilinin çekimi:
|
جَمْعٌ
Çoğul
|
تَثْنِيَةٌ
İkil
|
مُفْرَدٌ
Tekil
|
|
|
|
حَيُوا
|
حَيِيَا
|
حَيِىَ
|
مُذَكَّرٌ
Eril
|
غَائِبٌ
|
|
حَيِينَ
|
حَيِيَتَا
|
حَيِيَتْ
|
مُؤَنَّثٌ
Dişil
|
|
حَيِيتُمْ
|
حَيِيتُمَا
|
حَيِيتَ
|
مُذَكَّرٌ
Eril
|
مُخَاطَبٌ
|
|
حَيِيتُنَّ
|
حَيِيتُمَا
|
حَيِيتِ
|
مُؤَنَّثٌ
Dişil
|
|
حَيِينَا
|
|
حَيِيتُ
|
|
مُتَكَلِّمٌ
|
حَىَّ fiilinin çekimi:
|
جَمْعٌ
Çoğul
|
تَثْنِيَةٌ
İkil
|
مُفْرَدٌ
Tekil
|
|
|
|
حَيُّوا
|
حَيَّا
|
حَىَّ
|
مُذَكَّرٌ
Eril
|
غَائِبٌ
|
|
حَيِينَ
|
حَيَّتَا
|
حَيَّتْ
|
مُؤَنَّثٌ
Dişil
|
|
حَيِيتُمْ
|
حَيِيتُمَا
|
حَيِيتَ
|
مُذَكَّرٌ
Eril
|
مُخَاطَبٌ
|
|
حَيِيتُنَّ
|
حَيِيتُمَا
|
حَيِيتِ
|
مُؤَنَّثٌ
Dişil
|
|
حَيِينَا
|
|
حَيِيتُ
|
|
مُتَكَلِّمٌ
|
عَيِىَ fiilinin çekimi:
|
جَمْعٌ
Çoğul
|
تَثْنِيَةٌ
İkil
|
مُفْرَدٌ
Tekil
|
|
|
|
عَيُوا
|
عَيِيَا
|
عَيِىَ
|
مُذَكَّرٌ
Eril
|
غَائِبٌ
|
|
عَيِينَ
|
عَيِيَتَا
|
عَيِيَتْ
|
مُؤَنَّثٌ
Dişil
|
|
عَيِيتُمْ
|
عَيِيتُمَا
|
عَيِيَتْ
|
مُذَكَّرٌ
Eril
|
مُخَاطَبٌ
|
|
عَيِيتُنَّ
|
عَيِيتُمَا
|
عَيِيتِ
|
مُؤَنَّثٌ
Dişil
|
|
عَيِينَا
|
|
عَيِيتُ
|
|
مُتَكَلِّمٌ
|
عَىَّ fiilinin çekimi:
|
جَمْعٌ
Çoğul
|
تَثْنِيَةٌ
İkil
|
مُفْرَدٌ
Tekil
|
|
|
|
عَيُّوا
|
عَيَّا
|
عَىَّ
|
مُذَكَّرٌ
Eril
|
غَائِبٌ
|
|
عَيِينَ
|
عَيَّتَا
|
عَيَّتْ
|
مُؤَنَّثٌ
Dişil
|
|
عَيِيتُمْ
|
عَيِيتُمَا
|
عَيِيتَ
|
مُذَكَّرٌ
Eril
|
مُخَاطَبٌ
|
|
عَيِيتُنَّ
|
عَيِيتُمَا
|
عَيِيتِ
|
مُؤَنَّثٌ
Dişil
|
|
عَيِينَا
|
|
عَيِيتُ
|
|
مُتَكَلِّمٌ
|
Yukarıda
da söylediğimiz gibi şeddeli okumanın cevazı yalnız
fiili mazinin baştan beş sigasına mahsustur.
LEFİFİ
MEFRUK
Lefifi
mefruk, ikinci, dördüncüve altıncı bablardan gelir.
İkinci
babdan gelen lefifi mefruklar فَعَى، يَفْعِى şeklindedir. وَقَى، يَقِى gibi. Demek ki, müzarisi nakıstan biraz farklıdır.
Dördüncü
babdan gelen lefifi mefruklar tamamıyla nakıs gibi فَعِىَ،
يَفْعَى şeklinde olur. وَجِىَ، يَوْجَى gibi.
Altıncı
babdan gelen lefifi mafruklar فَعِىَ، يَعِى şeklinde olur. وَلِىَ، يَلِى gibi. Demek ki, müzarisi nakıstan biraz farklıdır.
MAZİ
MALUM VE MAZİ MEÇHUL
İkinci
babdan gelen lefifi mefrukun mazisi ikinci babdan gelen
nakısın mazisi gibi, dördüncü ve altında bablardan gelen
lefifi mefrukun mazisi dördüncü bebdan gelen nakısın
mazisi gibi çekilir.
MÜZARİ
MALUM
İkinci
ve altıncı bablardan gelen lefifi mefrukun müzarii malumu,
ikinci babdan gelen nakısın müzarii malumu gibi; dördüncü
babdan gelen lefifi mefrukun muzari malumu, dördüncü
babdan gelen nakısın muzari malumu gibi çekilir. Binaenaleyh
يَقِىَ،
يَلِى kelimeleri يَحْمِى gibi, fakat يَوْجَى kelimesi يَنْسَى gibi çekilir.
يَقِي fiilinin çekimi:
|
جَمْعٌ
Çoğul
|
تَثْنِيَةٌ
İkil
|
مُفْرَدٌ
Tekil
|
|
|
|
يَقُونَ
|
يَقِيَانِ
|
يَقِى
|
مُذَكَّرٌ
Eril
|
غَائِبٌ
|
|
يَقِينَ
|
تَقِيَانِ
|
تَقِى
|
مُؤَنَّثٌ
Dişil
|
|
تَقُونَ
|
تَقِيَانِ
|
تَقِى
|
مُذَكَّرٌ
Eril
|
مُخَاطَبٌ
|
|
تَقِينَ
|
تَقِيََانِ
|
تَقِينَ
|
مُؤَنَّثٌ
Dişil
|
|
نَقِى
|
|
اَقِى
|
|
مُتَكَلِّمٌ
|
يَلِى
fiilinin
çekimi:
|
جَمْعٌ
Çoğul
|
تَثْنِيَةٌ
İkil
|
مُفْرَدٌ
Tekil
|
|
|
|
يَلُونَ
|
يَلِيَانِ
|
يَلِى
|
مُذَكَّرٌ
Eril
|
غَائِبٌ
|
|
يَلِينَ
|
تَلِيَانِ
|
تَلِى
|
مُؤَنَّثٌ
Dişil
|
|
تَلُونَ
|
تَلِيََانِ
|
تَلِى
|
مُذَكَّرٌ
Eril
|
مُخَاطَبٌ
|
|
تَلِينَ
|
تَلِنَانِ
|
تَلِينَ
|
مُؤَنَّثٌ
Dişil
|
|
نَلِى
|
|
اَلِى
|
|
مُتَكَلِّمٌ
|
MÜZARİ
MEÇHUL
Lefifi
mefrukun müzari meçhulü yalnız يُوعَى şekli üzere bulunur. يُولَى
يُوقَى gibi.
يُوعَى şekli ile nakısın müzari meçhulünün
şekli olan يُفْعَى arasında küçük bir fark varsa da
çekimleri birdir.
يُوقَى fiilinin çekimi:
|
جَمْعٌ
Çoğul
|
تَثْنِيَةٌ
İkil
|
مُفْرَدٌ
Tekil
|
|
|
|
يُوقَوْنَ
|
يُوقَيَانِ
|
يُوقَى
|
مُذَكَّرٌ
Eril
|
غَائِبٌ
|
|
يُوقَيْنَ
|
تُوقَيََانِ
|
تُوقَى
|
مُؤَنَّثٌ
Dişil
|
|
تُوقَوْنَ
|
تُوقَيَانِ
|
تُوقَى
|
مُذَكَّرٌ
Eril
|
مُخَاطَبٌ
|
|
تُوقَيْنَ
|
تُوقَيََانِ
|
تُوقَيْنَ
|
مُؤَنَّثٌ
Dişil
|
|
نُوقَى
|
|
اُوقَى
|
|
مُتَكَلِّمٌ
|
يُولَى
fiilinin
çekimi:
|
جَمْعٌ
|
تَثْنِيَةٌ
|
مُفْرَدٌ
|
|
|
|
يُولَوْنَ
|
يُولَيََانِ
|
يُولَى
|
مُذَكَّرٌ
Eril
|
غَائِبٌ
|
|
يُولَيْنَ
|
تُولَيَانِ
|
تُولَى
|
مُؤَنَّثٌ
Dişil
|
|
تُولَوْنَ
|
تُولَيََانِ
|
تُولَى
|
مُذَكَّرٌ
Eril
|
مُخَاطَبٌ
|
|
تُولَيْنَ
|
تُولَيَانِ
|
تُولَيْنَ
|
مُؤَنَّثٌ
Dişil
|
|
نُولَى
|
|
اُولَى
|
|
مُتَكَلِّمٌ
|
MUZARİ
MANSUP
Lefifi
mefrukların müzari mansubu tamamıyla nakısta olduğu
gibidir.
Malum
olarak لَنْ يَقِىَ،
لَنْ يَوْجَى،
لَنْ يَلِىَ gibi.
Meçhul
olarak لَنْ يُوقَى،
لَنْ يُولَى gibi.
MUZARİ
MANSUP MALUM
لَنْ
يَقِىَ fiilinin çekimi:
|
جَمْعٌ
Çoğul
|
تَثْنِيَةٌ
İkil
|
مُفْرَدٌ
Tekil
|
|
|
|
لَنْ يَقُوا
|
لَنْ يَقِيَا
|
لَنْ يَقِىَ
|
مُذَكَّرٌ
Eril
|
غَائِبٌ
|
|
لَنْ يَقِينَ
|
لَنْ تَقِىَ
|
لَنْ تَقِىَ
|
مُؤَنَّثٌ
Dişil
|
|
لَنْ تَقُوا
|
لَنْ تَقِىَ
|
لَنْ تَقِىَ
|
مُذَكَّرٌ
Eril
|
مُخَاطَبٌ
|
|
لَنْ تَقِينَ
|
لَنْ تَقِىَ
|
لَنْ تَقِى
|
مُؤَنَّثٌ
Dişil
|
|
لَنْ نَقِىَ
|
|
لَنْ
اَقِىَ
|
|
مُتَكَلِّمٌ
|
لَنْ
يَلِىَ fiilinin çekimi:
|
جَمْعٌ
Çoğul
|
تَثْنِيَةٌ
İkil
|
مُفْرَدٌ
Tekil
|
|
|
|
لَنْ يَلُوا
|
لَنْ يَلِيََا
|
لَنْ يَلِىَ
|
مُذَكَّرٌ
Eril
|
غَائِبٌ
|
|
لَنْ يَلِينَ
|
لَنْ تَلِيََا
|
لَنْ تَلِىَ
|
مُؤَنَّثٌ
Dişil
|
|
لَنْ تَلُوا
|
لَنْ تَلِيََا
|
لَنْ تَلِىَ
|
مُذَكَّرٌ
Eril
|
مُخَاطَبٌ
|
|
لَنْ تَلِينَ
|
لَنْ تَلِيََا
|
لَنْ تَلِى
|
مُؤَنَّثٌ
Dişil
|
|
لَنْ نَلِىَ
|
|
لَنْ اَلِىَ
|
|
مُتَكَلِّمٌ
|
MUZARİ
MANSUP MEÇHUL
لَنْ
يُوقَى fiilinin çekimi:
|
جَمْعٌ
Çoğul
|
تَثْنِيَةٌ
İkil
|
مُفْرَدٌ
Tekil
|
|
|
|
لَنْ يُوقَوْا
|
لَنْ يُوقَيَا
|
لَنْ يُوقَى
|
مُذَكَّرٌ
Eril
|
غَائِبٌ
|
|
لَنْ يُوقَيْنَ
|
لَنْ تُوقَيَا
|
لَنْ تُوقَى
|
مُؤَنَّثٌ
Dişil
|
|
لَنْ تُوقَوْا
|
لَنْ تُوقَيَا
|
لَنْ تُوقَى
|
مُذَكَّرٌ
Eril
|
مُخَاطَبٌ
|
|
لَنْ تُوقَيْنَ
|
لَنْ تُوقَيَا
|
لَنْ تُوقَىْ
|
مُؤَنَّثٌ
Dişil
|
|
لَنْ نُوقَى
|
|
لَنْ اُوقَى
|
|
مُتَكَلِّمٌ
|
لَنْ
يُولَى fiilinin çekimi:
|
جَمْعٌ
Çoğul
|
تَثْنِيَةٌ
İkil
|
مُفْرَدٌ
Tekil
|
|
|
|
لَنْ يُولَوْا
|
لَنْ يُولَيَا
|
لَنْ يُولَى
|
مُذَكَّرٌ
Eril
|
غَائِبٌ
|
|
لَنْ يُولَيْنَ
|
لَنْ تُولَيَا
|
لَنْ تُولَى
|
مُؤَنَّثٌ
Dişil
|
|
لَنْ تُولَوْا
|
لَنْ تُولَيَا
|
لَنْ تُولَى
|
مُذَكَّرٌ
Eril
|
مُخَاطَبٌ
|
|
لَنْ يُولَيْنَ
|
لَنْ تُولَيَا
|
لَنْ يُولَىْ
|
مُؤَنَّثٌ
Dişil
|
|
لَنْ نُولَى
|
|
لَنْ اُولَى
|
|
مُتَكَلِّمٌ
|
MUZARİ
MECZUM
Lefifi
mefrukların muzari meczumu tamamıyla nakıstaki gibidir.
لَمْ
يَقِ،
لَمْ يُوقَ،
لَمْ يَلِ،
لَمْ يُولَ،
لَمْ يَوْجَ
لَمْ
يَقِ fiilinin çekimi:
|
جَمْعٌ
Çoğul
|
تَثْنِيَةٌ
İkil
|
مُفْرَدٌ
Tekil
|
|
|
|
لَمْ يَقُوا
|
لَمْ يَقِيَا
|
لَمْ يَقِ
|
مُذَكَّرٌ
Eril
|
غَائِبٌ
|
|
لَمْ يَقِينَ
|
لَمْ تَقِيَا
|
لَمْ تَقِ
|
مُؤَنَّثٌ
Dişil
|
|
لَمْ تَقُوا
|
لَمْ تَقِيَا
|
لَمْ تَقِ
|
مُذَكَّرٌ
Eril
|
مُخَاطَبٌ
|
|
لَمْ تَقِينَ
|
لَمْ تَقِيَا
|
لَمْ تَقِى
|
مُؤَنَّثٌ
Dişil
|
|
لَمْ نَقِ
|
|
لَمْ اَقِ
|
|
مُتَكَلِّمٌ
|
لَمْ
يَلِ fiilinin çekimi:
|
جَمْعٌ
Çoğul
|
تَثْنِيَةٌ
İkil
|
مُفْرَدٌ
Tekil
|
|
|
|
لَمْ يَلُوا
|
لَمْ يَلِيَا
|
لَمْ يَلِ
|
مُذَكَّرٌ
Eril
|
غَائِبٌ
|
|
لَمْ يَلِينَ
|
لَمْ تَلِيَا
|
لَمْ تَلِ
|
مُؤَنَّثٌ
Dişil
|
|
لَمْ يَلُوا
|
لَمْ تَلِيَا
|
لَمْ تَلِ
|
مُذَكَّرٌ
Eril
|
مُخَاطَبٌ
|
|
لَمْ تَلِينَ
|
لَمْ تَلِيَا
|
لَمْ تَلِى
|
مُؤَنَّثٌ
Dişil
|
|
لَمْ نَلِ
|
|
لَمْ اَلِ
|
|
مُتَكَلِّمٌ
|
لَمْ
يُوقَ fiilinin çekimi:
|
جَمْعٌ
Çoğul
|
تَثْنِيَةٌ
İkil
|
مُفْرَدٌ
Tekil
|
|
|
|
لَمْ يُوقَوْا
|
لَمْ يُوقَيَا
|
لَمْ يُوقَ
|
مُذَكَّرٌ
Eril
|
غَائِبٌ
|
|
لَمْ يُوقَيْنَ
|
لَمْ تُوقَيَا
|
لَمْ تُوقَ
|
مُؤَنَّثٌ
Dişil
|
|
لَمْ تُوقَوْا
|
لَمْ تُوقَيَا
|
لَمْ تُوقَ
|
مُذَكَّرٌ
Eril
|
مُخَاطَبٌ
|
|
لَمْ تُوقَيْنَ
|
لَمْ تُوقَيَا
|
لَمْ تُوقَىْ
|
مُؤَنَّثٌ
Dişil
|
|
لَمْ نُوقَ
|
|
لَمْ اُوقَ
|
|
مُتَكَلِّمٌ
|
لَمْ
يُولَ fiilinin çekimi:
|
جَمْعٌ
Çoğul
|
تَثْنِيَةٌ
İkil
|
مُفْرَدٌ
Tekil
|
|
|
|
لَمْ يُولَوْا
|
لَمْ يُولَيَا
|
لَمْ يُولَ
|
مُذَكَّرٌ
Eril
|
غَائِبٌ
|
|
لَمْ يُولَيْنَ
|
لَمْ تُولَيَا
|
لَمْ تُولَ
|
مُؤَنَّثٌ
Dişil
|
|
لَمْ تُولَوْا
|
لَمْ تُولَيَا
|
لَمْ تُولَ
|
مُذَكَّرٌ
Eril
|
مُخَاطَبٌ
|
|
لَمْ تُولَيْنَ
|
لَمْ تُولَيَا
|
لَمْ تُولَىْ
|
مُؤَنَّثٌ
Dişil
|
|
لَمْ نُولَ
|
|
لَمْ اُولَ
|
|
مُتَكَلِّمٌ
|
لَمْ
يَوْجَ fiilinin çekimi:
|
جَمْعٌ
Çoğul
|
تَثْنِيَةٌ
İkil
|
مُفْرَدٌ
Tekil
|
|
|
|
لَمْ يَوْجَوْا
|
لَمْ يَوْجَيَا
|
لَمْ يَوْجَ
|
مُذَكَّرٌ
Eril
|
غَائِبٌ
|
|
لَمْ يَوْجَيْنَ
|
لَمْ تَوْجَيَا
|
لَمْ تَوْجَ
|
مُؤَنَّثٌ
Dişil
|
|
لَمْ تَوْجَوْا
|
لَمْ تَوْجَيَا
|
لَمْ تَوْجَ
|
مُذَكَّرٌ
Eril
|
مُخَاطَبٌ
|
|
لَمْ تَوْجَيْنَ
|
لَمْ تَوْجَيَا
|
لَمْ تَوْجَىْ
|
مُؤَنَّثٌ
Dişil
|
|
لَمْ نَوْجَ
|
|
لَمْ اَوْجَ
|
|
مُتَكَلِّمٌ
|
EMRİ
HAZIR MALUM
Emri
hazırın malumu:
İkinci
ve altıncı bablarda bir harfli olarak عِ şeklinde gelir.
Dördüncü
babda اِيعَ şeklin gelir, اِيجَ،
لِ، قِ gibi.
عِ fiilinin çekimi:
|
جَمْعٌ
Çoğul
|
تَثْنِيَةٌ
İkil
|
مُفْرَدٌ
Tekil
|
|
|
|
عُوا
|
عِيَا
|
عِ
|
مُذَكَّرٌ
|
مُخَاطَبٌ
|
|
عِينَ
|
عِيَا
|
عِى
|
مُؤَنَّثٌ
|
قِ fiilinin
çekimi:
|
جَمْعٌ
Çoğul
|
تَثْنِيَةٌ
İkil
|
مُفْرَدٌ
Tekil
|
|
|
|
قُوا
|
قِيَا
|
قِ
|
مُذَكَّرٌ
|
مُخَاطَبٌ
|
|
قِينَ
|
قِيَا
|
قِى
|
مُؤَنَّثٌ
|
لِ fiilinin
çekimi:
|
جَمْعٌ
Çoğul
|
تَثْنِيَةٌ
İkil
|
مُفْرَدٌ
Tekil
|
|
|
|
لُوا
|
لِيَا
|
لِ
|
مُذَكَّرٌ
|
مُخَاطَبٌ
|
|
لِينَ
|
لِيَا
|
لي
|
مُؤَنَّثٌ
|
اِيعَ
fiilinin
çekimi:
|
جَمْعٌ
Çoğul
|
تَثْنِيَةٌ
İkil
|
مُفْرَدٌ
Tekil
|
|
|
|
اِيعَوْا
|
اِيعَيَا
|
اِيعَ
|
مُذَكَّرٌ
|
مُخَاطَبٌ
|
|
اِيعَيْنَ
|
اِيعَيَا
|
اِيعَىْ
|
مُؤَنَّثٌ
|
اِيجَ fiilinin
çekimi:
|
جَمْعٌ
Çoğul
|
تَثْنِيَةٌ
İkil
|
مُفْرَدٌ
Tekil
|
|
|
|
اِيجَوْا
|
اِيجَيَا
|
اِيجَ
|
مُذَكَّرٌ
|
مُخَاطَبٌ
|
|
اِيجَيْنَ
|
اِيجَيَا
|
اِيجَىْ
|
مُؤَنَّثٌ
|
Not:
Bir harfli olan emri hazır malumun birinci sigası
söylenip susulacak ise o zaman birinci siganın sonuna
sakin bir (ha) ه ilave etmek lazımdır.
Mesela:
قِ deyip durmak olmaz. قِهْ
diyerek durmak daha uygun olacaktır. Bu (ha’ya) “Ha-i
Sekt=susma hası” denir.
Dikkat:
Cahdi
Mutlak’ın malum ve meçhul bütün sigalarında لَمْ yerine لَمَّا getirirsek Cahdi Mustağrak meydana
gelir.
Malum
ve meçhul altı gaib sigasında لَمْ yerine;
لِ getirirsek
emri gaib,
لاَ
getirirsek
nehyi gaib, meydana gelir.
Yalnız
meçhul altı muhatab sigasında لَمْ yerine لِ
getirirsek Emri Hazırın meçhulü meydana gelir.
Malum
ve Meçhul altı mutahab sigasında لَمْ yerine لاَ getirirsek Nehyi Hazır meydana gelir.
Malum
ve Meçhul iki mütekellim sigasında لَمْ yerine لِ getirirsek Emri Mütekellim, لاَ getirirsek Nehyi Mütekellim meydana gelir.
|
